Orthoceras werking: betekenis, eigenschappen en verzorging
Orthoceras is het fossiel van een langgerekte inktvis die honderden miljoenen jaren geleden in zee leefde. Deze gids gaat over wat Orthoceras voor je doet, wat zijn naam zegt, hoe oud dit fossiel is en hoe je het verzorgt.
Orthoceras werking in het kort
Orthoceras werkt aardend. Hij helpt je om in het hier en nu te blijven.
Orthoceras betekenis: de rechte hoorn
De naam Orthoceras is Oudgrieks: orthos staat voor recht, keras voor hoorn.
Letterlijk is Orthoceras dus de rechte hoorn. Dat past bij de slanke, langgerekte schelp die van hem is overgebleven.
Wat Orthoceras is: een inktvis uit de oerzee
Orthoceras is een geslacht van uitgestorven mollusken. Hij hoorde bij de inktvissen, de klasse die ook wel koppotigen heet.
Binnen die klasse was hij een nautiloïde. Tot die groep hoort ook de nautilus, die nog altijd leeft en net als Orthoceras een schelp aan de buitenkant draagt.
Hij leefde zo'n 470 tot 458 miljoen jaar geleden, in een tijdvak dat het Midden-Ordovicium heet.
Orthoceras was een goede zwemmer. Zijn schelp bleef tijdens het zwemmen horizontaal liggen. Hij voedde zich met aas en met kleine prooi.
De zee waarin Orthoceras leefde
In het Ordovicium was het leven in zee al behoorlijk gevarieerd. De eerste kraakbeenvissen zwommen rond.
Op de bodem van ondiepe randzeeën leefden kalkalgen, koralen, trilobieten, armpotigen en zeelelies. In de open oceaan dreven graptolieten: kolonies die soms op vangnetjes leken, of op spiralen met haakjes.
Nederland lag toen op een klein continent, Avalonia, nog op het zuidelijk halfrond. Langzaam schoof het naar het noorden.
Het klimaat was aan het begin van het Ordovicium vrij warm, en aan het eind vrij koel.
Ook in het Siluur, het tijdvak daarna, zwommen zulke langgerekte inktvissen rond koraalriffen. Ze deelden de zee met primitieve vissen en metersgrote zeeschorpioenen.
De schelp van Orthoceras
De schelp van Orthoceras was een taps toelopende, kegelvormige buis. Binnenin lag een reeks kamers dicht op elkaar.
Die kamers werden van elkaar gescheiden door tussenschotten. Elk tussenschot was aan de ene kant hol en aan de andere kant bol.
Door het midden van de kamers liep een verbindende buis, de sipho. De voorste kamer, de woonkamer, was halverwege iets ingesnoerd.
Op het oppervlak liep een netwerk van fijne ribbeltjes. De schelp werd ongeveer vijftien centimeter lang.
Alleen die harde schelp is als fossiel bewaard gebleven. Van het zachte lichaam is niets over.
Hoe Orthoceras in kalksteen terechtkwam
Fossielen van Orthoceras zitten in kalksteen die in zee is gevormd. Je vindt ze onder meer in Zweden, Estland, Litouwen, Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland.
Kalksteen ontstaat uit de kalkhoudende resten van organismen die in zee leefden. Dat gebeurt vooral in warm, ondiep water, waar kalkmodder bezinkt, en in koraalriffen.
In kalksteen kunnen dan ook fossielen zitten, zoals schelpen, ammonieten en koralen.
Kalksteen bestaat vooral uit Calciet, een vorm van calciumcarbonaat. Er kan ook Aragoniet in zitten, een ander mineraal van calciumcarbonaat.
Orthoceras herkennen
Orthoceras herken je aan zijn rechte, kegelvormige vorm. Op een gepolijst vlak zie je de kamers als een rij vakjes achter elkaar, met in het midden de sipho.
Een ammoniet lijkt er familie van, en dat is hij ook. Ook ammonieten zijn uitgestorven inktvissen met kamers, maar hun schelp is meestal tot een platte spiraal opgerold.
Ammonieten verschenen pas later, aan het eind van het Siluur. Er bestonden ook ammonieten met een rechte schelp, zoals Baculites. Die leefden pas in het Krijt, en worden nogal eens met Orthoceras verward.
Het verschil zit in de naden tussen de kamers. Bij ammonieten zijn die ingewikkeld, bij nautiloïden zoals Orthoceras eenvoudiger. Ook zit de sipho op een andere plek.
Ook het gesteente kun je herkennen. Komt er zuur op kalksteen, dan bruist het, omdat er koolzuurgas vrijkomt. Dat bruisen is kenmerkend voor calciet.
Waar Orthoceras bij gebruikt wordt
Orthoceras kan je ondersteunen om trouw te blijven aan jezelf.
Ook geeft hij bescherming in het algemeen, en weert hij negatieve invloeden van buitenaf.
Je vindt Orthoceras bij ons als draak. Zo'n drakenkop is fijn en tot in detail uitgewerkt, en ziet er stoer uit.
In een rechtop gezette vorm zijn de fossiele inktvissen goed te zien.
Orthoceras verzorgen
Voor Orthoceras geldt net als voor elke edelsteen: geen zeep of schoonmaakmiddel.
Opladen kan op een Seleniet schijf. Hoe je met zo'n schijf oplaadt, staat beschreven in de gids Seleniet werking.
Houd zuur uit de buurt van je Orthoceras. Het calciet in de kalksteen lost erin op.
Calciet is met hardheid 3 ook zacht. Een harde steen als Amethist kan er makkelijk een kras in maken, dus bewaar ze apart.
Veelgestelde vragen over Orthoceras
Vind je Orthoceras ook in Nederland?
Ja, als zwerfsteen. In zwerfstenen zijn vaak duidelijk herkenbare resten van deze langgerekte inktvissen te vinden.
Zulke stenen kwamen zo'n 150.000 jaar geleden met het landijs uit Scandinavië mee, in de voorlaatste ijstijd.
De grootste kans maak je in Drenthe, Friesland en Groningen. Vooral op de Hondsrug en op vers geploegde akkers wordt er gezocht.
Ook andere fossielen uit het Ordovicium liggen zo in Noord- en Oost-Nederland, in zwerfstenen uit Scandinavië.
Hoe oud zijn de inktvissen als groep?
Vermoedelijk ontstonden ze rond 500 miljoen jaar geleden, in het Cambrium. De ammonieten verdwenen zo'n 65 miljoen jaar geleden, samen met de dinosaurussen.
Waar komt de naam ammoniet vandaan?
Van de Egyptische god Amon, die werd afgebeeld met ramshoorns. Plinius de Oudere noemde deze fossielen al ammonis cornu, de hoorn van Ammon.
Orthoceras van dichtbij
Wat er van Orthoceras nu op voorraad is, zie je bij Orthoceras in de winkel.
Wil je de kamers in de schelp eerst zelf bekijken? Op afspraak kan dat in onze ruimte in Tiel.